Φωτογραφίζοντας κεραυνούς

Φωτογραφίες σαν αυτές που παραθέτω παρακάτω είναι αρκετά εντυπωσιακές, παρόλο που δεν είναι τόσο δύσκολα για τον οποιονδήποτε να τραβήξει κάτι παρόμοιο. Βασικά βρίσκεις εκείνο το σημείο στον ουρανό όπου πέφτουν αστραπές, στοχεύεις την μηχανή προς εκείνο το σημείο, εστιάζεις στο άπειρο, επιλέγεις ενα διάφραγμα οπως το f/5.6, ανοίγεις το κλείστρο με ένα ντεκλασέρ και τέλος κλείνεις το κλείστρο εφόσον πέσει κάποια αστραπή. Στην ουσία η αστραπή παίρνει τη φωτογραφία του εαυτού της, η ίδια η αστραπή είναι το «φλας» που φωτίζει το θέμα, τον εαυτό της καθώς εσύ περιμένεις μέσα στο σκοτάδι με το κλείστρο ανοιχτό.
Σε γενικές γραμμές αν το κάδρο σας είναι μόνο ο μαύρος ουρανός, τότε η διάρκεια που είναι ανοιχτό το κλείστρο δεν έχει τόση σημασία. Είτε κλειστό είτε ανοιχτό το μεσο καταγραφης δεν βλέπει τίποτα μέσα στο σκοτάδι για να γράψει (γενίκευση), μέχρι που πέφτει ο κεραυνός. Στις περισσότερες περιπτώσεις μετά από έναν κεραυνό κλείνουμε το κλείστρο και ετοιμαζόμαστε για την επόμενη στάση, εκτός βέβαια αν νομίζετε ότι αυτή ήταν μακριά ή δεν ήταν αρκετά εντυπωσιακή, άρα μπορείτε να περιμένετε κι για άλλη μία αστραπή στο ίδιο καρέ, κάτι που δεν θα το πρότεινα αλλά μπορείτε κάλλιστα να το δοκιμάσετε.
Όμως οι φωτογραφίες με κεραυνούς, σαν τα ηλιοβασιλέματα, δεν είναι τόσο εντυπωσιακές από μόνα τους. Για αυτό προτείνεται να βρούμε κάτι να βάλουμε σε πρώτο πλάνο και να χρησιμοποιήσουμε την αστραπή ως πίσω φόντο. Από τη στιγμή που θα βάλουμε κάτι σε πρώτο πλάνο, το οποίο φυσικά θα πρέπει να φωτίζεται (εκτός κι αν είναι σιλουέτα), ο χρόνος αναμονής της αστραπής περιορίζεται βάση της έκθεσης του θέματος σε πρώτο πλάνο. Εδώ η έκθεση δεν χρειάζεται να είναι κι ακριβής εφόσον το θέμα σε πρώτο πλάνο είναι δευτερεύουσας σημασίας και συνήθως καταλαμβάνει ένα μικρό κομμάτι της όλης σύνθεσης.

Nikon F5, Nikkor 24-120mm, Fuji REALA 100, Bulb 12sec @ f/8

Επιλογή έκθεσης
Επειδή συνήθως θα έχουμε κάποιο τεχνητό φωτισμό μέσα στο κάδρο (το κεντρικό θέμα σε πρώτο πλάνο που λέγαμε) κι επειδή επιδιώκουμε το μεγαλύτερο χρόνο αναμονής της αστραπής, επιλέγουμε την λιγότερη ευαίσθητη ευαισθησία ISO που διαθετει η μηχανη μας. Το RAW συγχωρεί αρκετά λάθη στην έκθεση και μπορούμε να διορθώσουμε αρκετά λάθη κατά την επεξεργασία αργότερα, για αυτό το RAW για την φωτογράφηση αστραπών ειναι ιδανική. Οι αστραπές μας φαίνονται δυνατές όταν πέφτουν, όμως στην πραγματικότητα είναι σχετικά αδύναμες και γι’αυτό όσο πιο μακριά είναι τόσο πιο πολύ πρέπει να ανοίγουμε το διάφραγμα (εδώ η ταχύτητα δεν μας ενδιαφέρει εφόσον η ίδια η αστραπή καθορίζει το χρονικό όριο της «φλασιάς»).
Με μια συνηθισμένη DSLR και ένα εστιακό μήκος περίπου 24mm, οι αστραπές που είναι κοντά και το ύψος σχεδόν πιάνει όλο το κάδρο όταν η μηχανή είναι στην οριζόντια θέση, όπως στο πρώτο παράδειγμα, τότε υπολογίσετε να δοκιμάσετε με ένα διάφραγμα στα f/5.6-8. Αν είναι πιο μακριά και το μέγεθος καταλαμβάνει το μισό κάδρο, τότε να αρχίσετε με f/4-5.6.
Στο ίδιο παράδειγμα πάλι, έχω επιλέξει ένα ξενοδοχειακό συγκρότημα το οποίο φωτίζεται, άρα όπως ήταν φυσικό αυτό περιόρισε και τη διάρκεια που είχα το κλείστρο ανοιχτό – χρησιμοποίησα αρνητικό φιλμ 100 ISO. Για το κτίριο αυτό μια σωστή έκθεση θα ήταν περίπου 4 δευτερόλεπτο με το διάφραγμα στα f/8, όμως για τη συγκεκριμένη φωτογραφία έχω το κλείστρο ανοιχτό σχεδόν 12 δευτερόλεπτα κάτι που το αρνητικό φιλμ μπορεί να αντέξει, όχι όμως ένα σλάιντ φιλμ όπως το Provia. Δεν είναι όμως όλες οι αστραπές το ίδιο δυνατές και έτσι αυτά που αναφέρω εδώ είναι μόνο για να πάρετε μια ιδέα. Προτείνω να αρχίσετε χρησιμοποιώντας αργό έγχρωμο αρνητικό φιλμ, (για όσους δεν έχουν ψηφιακή), με bracketing των 6, 12 και 18 δευτερόλεπτων με διάφραγμα στα f/5.6 άσχετα με το τι έχετε επιλέξει να βάλετε σε μπροστινό πλάνο.
Αυτό που έχει αρκετή σημασία είναι να μην κλείσετε το διάφραγμα πέρα από το f/5.6, γιατί υπάρχει η πιθανότητα να μην καταγραφεί η αστραπή, εκτός κι αν ξέρετε ότι είναι τόσο κοντά που είναι σχεδόν από πάνω σας όπως στη φωτογραφία που παραθέτω παραπάνω. Η απόσταση, η δύναμη της λάμψης και η ευαισθησία του μέσου καταγραφής είναι όλοι παράγοντες που επηρεάζουν το χρόνο έκθεσης κι είναι δύσκολο να είναι κανείς ακριβής. Όμως η ψηφιακή τεχνολογία μας επιτρέπει να κρίνουμε τα αποτελέσματα εκείνη τη στιγμή. Θα διαπιστώσετε γρήγορα ότι όσο πιο μακριά η αστραπή, τόσο πιο πολύ ανοίγουμε το διάφραγμα και όσο πιο κοντά, τόσο το κλείνουμε, παρόλο που με 100 ISO ευαισθησία θα δείτε ότι για την πλειοψηφία των αστραπών ένα διάφραγμα των f/5.6 είναι συνήθως το ιδανικότερο.

Nikon D70, MF 105mm f/2.5, 7sec @ f/5.6

Πού και πότε
Για αυτούς που ζούνε στην επαρχία σε σημεία όπου περνάνε καταιγίδες συχνά, όπως στα νησιά του βορείου Αιγαίου με τα γνωστά καλοκαιρινά μπουρίνια, οι ευκαιρίες θα είναι πιο συχνές και η επιλογή ενός κάδρου ίσως πιο εύκολη, όμως αυτό δεν πρέπει να απογοητεύσει τον πρωτευουσιάνο που ζει σε μια πολυκατοικία στην Αθήνα. Κι εδώ κατά καιρούς το χειμώνα έχουμε καταιγίδες που προσφέρονται για τέτοιες φωτογραφίσεις απλά ίσως δυσκολευτείτε να βρείτε ένα καλό κάδρο. Η σωστή επιλογή της κατεύθυνσης του φακού χωρίς ποτέ να είστε σίγουρος είναι να παρακολουθείστε τις αστραπές για λίγο χωρίς να φωτογραφίζετε. Ανάλογα με την καταιγίδα και αν είστε τυχερός, σε μικρό χρονικό διάστημα θα διαπιστώσετε ότι υπάρχει μια επαναλαμβανόμενη ροή των αστραπών όπως και μια συγκεκριμένη κατεύθυνση. Όταν έρθει η ώρα που η μια αστραπή ακολουθείται και από άλλες στο ίδιο περίπου σημείο σε μικρό χρονικό διάστημα τότε ήρθε και η ώρα της φωτογράφησης.
Καθώς η καταιγίδα αρχίζει να σπάει οι αστραπές γίνονται πιο αραιές σε τόπο και σε χρόνο άρα αυτό είναι και το σημάδι ότι η φωτογράφηση κοντεύει να λήξει. Είναι προτιμότερο να πετύχουμε τις αστραπές όταν αυτά πέφτουν συχνά και όχι προς το τέλος της καταιγίδας ή όταν αυτή απομακρύνεται.

Ασφάλεια
Μπορεί να ακούγεται ως υπερβολή, όμως το να είσαι έξω και εκτεθειμένος στον καιρό την στιγμή που περνάει μια καταιγίδα από πάνω σου είναι επικίνδυνο για τη ζωή σου. Και ένας κεραυνός δεν χρειάζεται να σε χτυπήσει άμεσα για να είναι επικίνδυνο, μπορεί να διατρέξει καλώδια της ΔΕΗ και του ΟΤΕ, μεταλλικούς και συρμάτινους φράχτες ή ακόμη και το έδαφος στον οποίο στέκεσαι. Οι κεραυνοί είναι απρόβλεπτοι και αυτή που θα σε χτυπήσει, θα είναι σίγουρα κι αθόρυβη. Στο σχολείο είχαμε μάθει ότι ο ήχος ταξιδεύει με 332m/s δηλαδή σχεδόν 2 χιλιόμετρα στα 5sec περίπου, οπότε αν η καθυστέρηση μεταξύ αστραπής και βροντής είναι λιγότερο 5 δευτερόλεπτα, τότε ξέρουμε ότι η αστραπές είναι πολύ κοντά και θα πρέπει να σκεφτείτε την ασφάλεια σας αν είστε έξω εκτεθειμένος. Γενικά θεωρείται ότι είμαστε ασφαλείς όσο είμαστε μέσα σε ένα σπίτι ή σε ένα αμάξι. Τα επικίνδυνα σημεία είναι κάτω από ένα δένδρο ή έξω σε ένα ανοιχτό χώρο πάνω σε ψηλό σημείο όπως η κορυφή ενός λόφου ή βουνού. Οπότε με αυτά κατά νου, με την επόμενη καταιγίδα μην διστάσετε να βρείτε ένα καλό και ασφαλές σημείο για να τραβήξετε μερικές αστραπές.