ΑΠΟΘΗΚΗ: Μαυροπετρίτης

Μαυροπετρίτης - Eleonora's Falcon (Falco eleonorae)
Καθώς η ξύλινη βάρκα του παππού μου έσχιζε τα νερά μπροστά από τη γνωστή στους ντόπιους μονόπετρα που έχουν βαφτίσει «Καλόγερο» είδα ψηλά στον ουρανό να κατηφορίζει προς τη θάλασσα με μεγάλη ταχύτητα ένα μαύρο βλήμα. Το βλήμα ήταν ένα γεράκι, γνωστό ως Μαυροπετρίτης και συχνά μπορεί να το δει κανείς να βουτάει από ψηλά. Συνεχίζω να τον παρακολουθώ και λίγο πριν την επιφάνεια κάνει ένα απότομο ελιγμό 90 μοιρών και συνεχίζει με μεγάλη ταχύτητα μερικά εκατοστά από την επιφάνεια της κυματισμένης θάλασσας. Μου προκαλεί εντύπωση που μπορεί με τόση ακρίβεια να κρατάει την ίδια μικρή απόσταση από την επιφάνεια ακολουθώντας τις ανωμαλίες των κυμάτων. Μπροστά του διακρίνω μια φιγούρα και μετά συνειδητοποιώ ότι ο Μαυροπετρίτης δεν απλά παίζει με τον άνεμο και τα κύματα, αλλά κυνηγάει μια μικρή καρδερίνα που κατά την μετανάστευση του τυχαίνει να πετάει πάνω από αυτό το κομμάτι του αιγαίου και τώρα είναι κουρασμένο από το μεγάλο ταξίδι και δύσκολα μπορεί να αποφύγει τον «τελωνειακό» του νησιού. Όμως εκείνη την ημέρα η τύχη ήταν με την καρδερίνα καθώς αυτή αποφάσισε να ρισκάρει και να προσγειωθεί στη βάρκα μας. Αυτό το περιστατικό έγινε πριν πολλά χρόνια και πολύ πριν αποφασίσω να γίνω φωτογράφος.

Σήμερα ως συχνός καλοκαιρινός επισκέπτης του νησιού δεν θα μπορούσα να αγνοήσω τη δυνατή παρουσία του Μαυροπετρίτη. Παρατηρήθηκε για πρώτη φορά στη Σαρδηνία το 1830 και ονομάστηκε Falco eleonorae προς τιμήν της πριγκίπισσας της Σαρδηνίας Ελεονόρα Ντ' Αρμπορέα. Οι Μαυροπετρίτες είναι από τα λίγα γεράκια που φωλιάζουν σε αποικίες σε απόκρημνες πλαγιές δίπλα στη θάλασσα. Έχοντας περάσει τον χειμώνα κυνηγώντας έντομα στη Μαδαγασκάρη και στις απέναντι ακτές της νότιας Αφρικής, το γεράκι αυτό επιστρέφει στο Αιγαίο τον Απρίλιο. Σε αντίθεση όμως με τα υπόλοιπα είδη πουλιών δεν αρχίζει να φωλιάζει, αλλά εξακολουθεί να περιφέρεται και να αναζητά μεγάλα έντομα στα νησιά και στην ηπειρωτική χώρα μέχρι τις αρχές Αυγούστου. Τότε αποσύρεται για να φωλιάσει κατά αποικίες σε ασφαλή ερημονήσια του Αιγαίου. Με την καθυστέρηση αυτή, ο Μαυροπετρίτης φροντίζει ώστε η περίοδος γέννησης των μικρών του να συμπέσει με την περίοδο της φθινοπωρινής μετανάστευσης. Έτσι τα εκατομμύρια μικροπούλια που διασχίζουν το Αιγαίο μεταναστεύοντας νότια, παρέχουν μια καινούργια, άφθονη και σίγουρη πηγή τροφής για να μεγαλώσουν οι μικροί Μαυροπετρίτες.

Αρκετά καλοκαίρια έψαχνα για μια προσιτή φωλιά για να τα παρακολουθήσω και να τα φωτογραφήσω χωρίς να τα ενοχλώ, όμως οι Μαυροπετρίτες φωλιάζουν σε απόμακρες και δύσβατες περιοχές μέσα σε μικρές τρύπες και βεράντες των απότομων πλαγιών δίπλα από τη θάλασσα. Φέτος όμως στάθηκα τυχερός καθώς σε ένα ξερονήσι στο ακρωτήρι Μούρτζεφλο όπου φωλιάζουν αρκετά ζευγάρια βρήκα σε προσιτό σημείο όχι μια αλλά δυο φωλιές. Στη μια το θηλυκό προστάτευε τα αυγά μέσα σε μια φωλιά από άχυρο και κλαδάκια και στην άλλη το θηλυκό απλά είχε τοποθετήσει τα αυγά πάνω στη πέτρα που σχηματίζει βεράντα. Δεν γνωρίζω αν η πρώτη αχυρένια φωλιά ήταν δημιούργημα του Μαυροπετρίτη όμως μου προκάλεσε εντύπωση που την ίδια στιγμή σε μια αποικία υπήρχαν δυο διαφορετικοί τρόποι φωλιάσματος.

Τις φωλιές εντόπισα στις 19 Ιουλίου και το πρώτο αυγό εκκολάφθηκε στις 23 Αυγούστου. Μόνο όταν κάθεσαι και παρατηρείς τη ζωή αυτών των πουλιών μπορείς να καταλάβεις και να θαυμάσεις την τελειότητα τους. Στην αρχή μου έκανε εντύπωση η απουσία των αρσενικών στις φωλιές, καθώς οι θηλυκές συντηρούσαν την απαιτούμενη θερμοκρασία στα αυγά. Όμως γρήγορα ανακάλυψα ότι αυτά περιπολούν την ευρύτερη περιοχή, δηλαδή την όλη έκταση της αποικίας για τυχόν πειρατές. Ήμουν κριμένος όπως πάντα κάτω από ένα δίχτυ παραλλαγής όταν άκουσα τα γνωστά κραξίματα της κουρούνας. Αμέσως το θηλυκό στη φωλιά αντέδρασε σηκώνοντας το κεφάλι για να δει καλύτερα. Και χωρίς να καταλάβω που ήταν κρυμμένα, εμφανίστηκαν τα αρσενικά για να τα κυνηγήσουν μακριά από την αποικία. Οι κουρούνες όμως δεν είναι χαζές, έτσι η εμφάνιση τους είναι απλά μια δοκιμή της άμυνας και συνήθως εμφανίζονται σε τακτά χρονικά διαστήματα μέχρι να βρουν ένα κενό και καταφέρουν να γευτούν μερικά αυγά. Οι κουρούνες συνήθως εμφανίζονταν αργά το απόγευμα με δυο ή τρεις επισκέψεις που είχαν απόσταση μεταξύ τους περίπου μισή ώρα.

Δεν είναι όμως ο μόνο κίνδυνος καθώς υπάρχουν κι άλλα ζωντανά που παραμονεύουν για ένα εύκολο γεύμα. Ακόμη και η απλή παρουσία του ανθρώπου μπορεί να φέρει την καταστροφή σε μια φωλιά καθώς τα θηλυκά θα ξεσηκωθούν και θα αναγκαστούν να εγκαταλείψουν έστω και προσωρινά τα αυγά τους. Οι ασημογλαροι και οι κουρούνες, αν βρίσκονται στην περιοχή κατά την επίσκεψη του ανθρώπου, είναι πάντα έτοιμες αν κάποιο θηλυκό αναγκαστεί να λείψει από τη φωλιά έστω και για λίγο. Οι δυο φωλιές που παρατηρώ απέχουν μεταξύ τους μόλις 5 μέτρα. Το ένα είναι φτιαγμένο από ένα παχύ στρώμα άχυρου και μικρά ξυλαράκια και το άλλο δεν αποτελείται από τίποτα αφού τα αυγά βρίσκονται ακάλυπτα στην γυμνή αμμόπετρα. Τις πρώτες μέρες παρατήρησης μου, διαπιστώνω ότι στη πρώτη φωλιά το θηλυκό είναι ξαπλωμένο πάνω στα αυγά και τα καλύπτει ολόκληρα ενώ στην δεύτερη το θηλυκό είναι σχεδόν πάντα όρθιο και τα αυγά είναι ξεσκέπαστα. Μου προκαλεί εντύπωση γιατί θα πίστευε κανείς το είδος επιλέγει να φτιάξει τη φωλιά του ανάλογα με τις καιρικές και γεωγραφικές συνθήκες και ανάλογα με τα υλικά που ευδοκιμούν στην περιοχή. Αυτό θα σημαίνει ότι τα περισσότερα πουλιά θα έφτιαχναν μια φωλιά με τον ίδιο περίπου τρόπο. Όμως εδώ έχουμε δυο εντελώς διαφορετικούς τρόπους χτισίματος οπότε ίσως παίζει ρόλο και ο παράγοντας του ιδιαίτερου χαρακτήρα του κάθε πουλιού.

Η σκουρόχρωμη μορφή.

Ο διαχωρισμός μεταξύ των φύλων στα γεράκια είναι μια δύσκολη υπόθεση αφού αντίθετα με άλλα πουλιά όπου το πολύχρωμο και φανταχτερό φτέρωμα συνήθως προσδιορίζει το αρσενικό και με το μουντό και μονόχρωμο φτέρωμα να προσδιορίζει το θηλυκό, στα γεράκια να είναι ανακατεμένος ο χρωματισμός μεταξύ των φύλων. Έτσι ενώ υπάρχουν δυο μορφές, η ανοιχτόχρωμη και η σκουρόχρωμη, αυτή δεν υποδηλώνει το φύλλο απλά είναι δυο διαφορετικοί χρωματισμοί για το ίδιο είδος γερακιού. Η σκοτεινή του μορφή είναι ομοιόμορφα καστανομαυρη, τόσο που από μακριά φαίνεται μαύρη, ενώ η ανοιχτόχρωμη έχει το πάνω μέρος καστανό, το πιγούνι υπόλευκο και το κάτω μέρος χρωματισμένο. Για να ξεχωρίσει κάποιος το αρσενικό από το θηλυκό, θα πρέπει να είναι τόσο κοντά όσο να μπορεί να διακρίνει το χρώμα στο οφθαλμικό δακτύλιο. Συνήθως αυτό είναι ανοιχτοκυανο στο θηλυκό και κίτρινο στο αρσενικό.

Η ανοιχτόχρωμη μορφή.

Το συνηθισμένο μέγεθος κυμαίνεται γύρω στα 38 εκατοστά από την άκρη του ράμφους έως την άκρη της ουράς. Στη Λήμνο, ο Μαυροπετρίτης μπορεί να παρατηρηθεί σχεδόν παντού, ακόμα και βαθιά στην ενδοχώρα, και με μεγάλη συχνότητα. Ένα αγαπημένο σημείο του Μαυροπετρίτη είναι το φράγμα του Αγίου Δημητρίου. Εκεί ο Μαυροπετρίτης συχνά θα παρατηρηθεί να λιάζεται στον ηλιο καθώς "κουρνιάζουν" πάνω στην λασπωμένη όχθη. Και όταν έρθει η κατάλληλη στιγμή, θα κάνουν και μια βουτιά στο νερό για να πλυθούν και να απαλλαγούν από τα όποια παράσιτα από το σώμα τους. Λίγο πιο περά βρίσκονται και οι Κουρούνες που μόλις βρουν ευκαιρία, θα προσπαθήσουν να τους ξεσηκώσουν και τότε αρχίζει ενα παιχνίδι κυνηγητού όπου τη μια φορά, οι κουρούνες κυνηγούν τους Μαυροπετρίτες και την άλλη οι Μαυροπετρίτες κυνηγούν τις Κουρούνες. Υπολογίζεται ότι περισσότερα από 6.000 ζευγάρια Μαυροπετρίτη φωλιάζουν στο Αιγαίο αντιπροσωπεύοντας το 90% του παγκόσμιου πληθυσμού. Ο Μαυροπετρίτης είναι, λοιπόν, το πιο σημαντικό, σε παγκόσμιο επίπεδο, είδος που φιλοξενεί η Ελλάδα, η οποία φέρει μεγάλη ευθύνη για την προστασία του.