ΑΠΟΘΗΚΗ: Το πλατόνι της Λήμνου

Πλησιάζει εφτά το απόγευμα και παρότι ο ήλιος είναι χαμηλά, ήδη γίνονται αισθητές οι καυτές του ακτίνες. Κουβαλάω τρίποδο και φωτογραφική μηχανή και σκαρφαλώνω τις πλαγιές του παλιού κάστρου της Λήμνου σε αναζήτηση ενός καλού πορτρέτου ελαφιού. Στα εκατό μέτρα μπροστά μου βλέπω ένα θηλυκό να απομακρύνεται σιγά-σιγά , ενώ το ακολουθούν τρία μικρά. Πιο πέρα υπάρχουν κι άλλα θηλυκά με μικρά να βόσκουν. Όμως η κούραση και ο ιδρώτας με υποχρεώνουν να ακουμπήσω κάτω το τρίποδο και να ξεκουραστώ λίγο. Καθώς αναλογίζομαι τον καλύτερο τρόπο για να τα πλησιάσω, ακούω ένα πολύ δυνατό γδούπο, ξαφνιάζομαι και γυρνάω το κεφάλι μου προς εκείνη την κατεύθυνση, αλλά δεν βλέπω τίποτα. Σαν την κουκουβάγια, όραση και ακοή μένουν καρφωμένα εκεί, γιατί υποψιάζομαι ότι μπορεί να γίνεται μάχη μεταξύ δυο αρσενικών. Και εκείνη τη στιγμή ακούω να κατρακυλούν πέτρες και άλλα βαριά πράγματα εκατό μέτρα μπροστά μου από μια κατακόρυφη πλαγιά. Ρίχνω το τρίποδο στον ώμο και αρχίζω να τρέχω σαν τρελός…

Τα "άλλα" ελάφια της Ελλάδας

Δεν είναι λίγοι εκείνοι που εκπλήσσονται όταν ακούν ότι στην Ελλάδα υπάρχουν άγρια και ελεύθερα ελάφια σε μέρη όπως τη Ροδόπη και τη Χαλκιδική και σε νησιά όπως τη Ρόδο, τη Λήμνο και την Αίγινα. Όμως το στόμα κυριολεκτικά μένει ανοιχτό, όταν μαθαίνουν ότι κάποιοι τυχεροί Αθηναίοι είδαν άγρια ελάφια του είδους Cervus elaphus ακόμη και χαμηλά στην Πάρνηθα, κοντά στο πάρκινγκ του τελεφερίκ.

Ως Αθηναίος και συχνός επισκέπτης της Πάρνηθας, όταν πρωτοάκουσα για τα ελάφια, θεώρησα την πληροφορία αβάσιμη και μια απλή ανάμνηση του παρελθόντος. Όμως γνωστοί και φίλοι επέμεναν ότι τα είχαν δει, οπότε πήρα τα βουνά και άρχισα να ψάχνω για τα ελάφια, ώσπου μια μέρα τα είδα. Βέβαια αυτό δεν σημαίνει ότι όποιος πάει βόλτα στο καζίνο θα δει ελάφια. Ο εθνικός δρυμός της Πάρνηθας καλύπτει μια μεγάλη έκταση περίπου 240.000 στρεμμάτων και επειδή ο αριθμός των ελαφιών πρέπει να είναι αρκετά μικρός οι πιθανότητες να δείτε ελάφι είναι ακόμη μικρότερες. Αν φανείτε όμως τυχεροί, δείξτε την ευαισθησία σας και μην προσπαθήστε να τα πλησιάσετε - απλά χαρείτε τη στιγμή που σας χαρίζουν. Έτσι εν έτει 2006 μαθαίνουμε ότι τα ελάφια της Πάρνηθας υπάρχουν, όμως δεν προσφέρονται για φωτογράφηση (λόγω της σπανιότητας της εμφάνισης τους).

Αντίθετα τα ελάφια της Λήμνου, τα πλατόνια, όπως είναι η κανονική τους ονομασία, είναι πιο προσβάσιμα και αυτό επειδή η αναλογία της έκτασης γης που καταλαμβάνουν με τον αριθμό του πληθυσμού τους είναι μεγάλη, άρα και η περίπτωση να τα δούμε, να τα χαρούμε και να τα φωτογραφήσουμε αυξάνεται σημαντικά. Επίσης το πλατόνι, κατά κοινή ομολογία, είναι πολύ πιο όμορφο και χαρισματικό από την άγρια όψη του Cervus elaphus. Με αυτά κατά νου αποφάσισα να ετοιμάσω τον εξοπλισμό μου και να πάω να τα δω από κοντά. Βέβαια όπως οφείλει κάθε φωτογράφος άγριας φύσης, πριν ξεκινήσω το ταξίδι μου για Λήμνο, έπρεπε πρώτα να κάνω μια έρευνα για να εμπλουτίσω τις γνώσεις μου για τα όμορφα αυτά θηλαστικά.

Το πλατόνι
Το πλατόνι υπάρχει πολλά χρόνια στην Λήμνο, όμως είχε αρχικά εισαχθεί από την Ρόδο, όπου θεωρείται ως σύμβολο του νησιού. Όσοι έχουν πάει στη Ρόδο ή έχουν δει τα διάσημα καρτ-ποσταλ του λιμανιού θα θυμούνται τα δύο αγάλματα ελαφιών που είναι τοποθετημένα πάνω σε κίονες, στις δύο πλευρές της εισόδου του παλιού λιμανιού. Σήμερα το είδος dama-dama είναι ένα από τα λίγα είδη ελαφιών της Ευρώπης που διασώζονται μέχρι σήμερα.

Το πλατόνι, κατά κοινή ομολογία, είναι πολύ πιο όμορφο και χαρισματικό από την άγρια όψη του Cervus elaphus που θυμίζει περισσότερο το αμερικάνικο moose με τις δυσαναλογίες της κεφαλής.

Ευτυχώς για το είδος η εισαγωγή του ελαφιού ήταν επιτυχής, αφού το ήσυχο και φιλικό περιβάλλον που τους προσφέρει η χερσόνησος με το παλιό πέτρινο βυζαντινό κάστρο προφανώς τους βοήθησε να αυξήσουν το πληθυσμό τους, με συνέπεια σήμερα αυτός να κυμαίνεται σταθερά γύρω στα 100 με 150 άτομα. Ο χώρος του κάστρου είναι μεγάλος και προσφέρει αρκετά σημεία για την απομόνωση τους. Τα ζώα αυτά είναι άγρια και ελεύθερα και δεν υπάρχει κάποιος τεχνητός περιορισμός. Έτσι, ενώ περιορίζονται από μόνα τους στη χερσόνησο του παλαιού Κάστρου, κατά τους χειμερινούς μήνες έχουν βρεθεί άτομα και σε άλλα μέρη του νησιού. Είναι σίγουρο ότι έχουν συνηθίσει τον άνθρωπο ως κάποιο βαθμό, όμως αυτό δεν σημαίνει ότι μπορείτε να τα πλησιάσετε εύκολα.

Το καλοκαίρι το τρίχωμα του πλατονιού παίρνει μια όμορφη καστανοκόκκινη απόχρωση και είναι εμφανείς οι άσπρες βούλες που τρέχουν κατά μήκους της ράχης και στα καπούλια.

Το πλατόνι (dama-dama) μοιάζει ελάχιστα με το ελάφι της Πάρνηθας, καθώς είναι μικρότερο και πολύ ομορφότερο. Οι σωστές αναλογίες του πλατονιού το κάνουν κομψό, ενώ το ελάφι Cervus elaphus θυμίζει περισσότερο το αμερικάνικο moose με τις δυσαναλογίες της κεφαλής. Το μέγεθος του πλατονιού κυμαίνεται γύρω στα 1.8μ με ένα βάρος περίπου τα 90 κιλά, με τα ώριμα αρσενικά να είναι συνήθως μεγαλύτερα και βαρύτερα. Επί πλέον τα αρσενικά ξεχωρίζουν από τα όμορφα κέρατα που φέρουν, τα οποία είναι τέλεια σε συμμετρία και δυνατά. Αυτά πρωτοεμφανίζονται κατά τον έβδομο μήνα ζωής και πέφτουν κάθε χρόνο τον Μάιο για να ξαναφυτρώσουν και να είναι πλήρως αναπτυγμένα το Σεπτέμβριο.

Στις άκρες είναι πεπλατυσμένα και γι’ αυτό και η ονομασία «πλατόνι». Ζευγαρώνει από τον Σεπτέμβριο μέχρι τον Οκτώβριο και κατά τον Μάιο με Ιούνιο γεννά ένα μικρό, το οποίο μετά από 2-3 μέρες μπορεί να ακολουθήσει τη μητέρα του, που είναι πολύ στοργική. Είναι φυτοφάγο, οπότε τρώει χόρτα, κλαδιά και φύλλα από διάφορα δέντρα. Όμως, επειδή το κλίμα το καλοκαίρι είναι αρκετά ξερό και ζεστό στη Λήμνο, με συνέπεια να λιγοστεύει η τροφή, ο δήμος της Μύρινας φροντίζει να υπάρχουν ταΐστρες και ποτίστρες για να μην αναγκάζονται τα ζώα να τρώνε τους φλοιούς από τα δέντρα ή να απομακρύνονται από τη χερσόνησο σε αναζήτηση τροφής και νερού αλλού.

Σχηματίζουν αγέλες, στην καθεμιά από τις οποίες ένα αρσενικό ηγείται της ομάδας προσέχοντας τα θηλυκά και τα μικρά. Όταν κινούνται συνήθως βρίσκονται το ένα πίσω από το άλλο και επηρεάζονται εύκολα από τις κινήσεις άλλου μέλους. Έτσι αν κάποιο φοβηθεί, όλα τρομάζουν ή αν ένα δείξει θάρρος, παίρνουν θάρρος όλα. Τα μικρά αρσενικά μαζί με τα θηλυκά και με τα νεογέννητα μένουν συνήθως ενωμένα σε κοπάδια, ενώ όσο μεγαλώνουν τους αρέσει περισσότερο η μοναξιά.

Γύρω στον Οκτώβριο εμφανίζονται τα ώριμα αρσενικά στο κοπάδι διώχνοντας τα νεαρά αρσενικά, τα οποία όμως δεν απομακρύνονται σε μεγάλες αποστάσεις αλλά τριγυρνούν γύρω από το κοπάδι των θηλυκών. Έτσι τα αρσενικά συχνά παλεύουν μεταξύ τους για την κατάκτηση της αγέλης και αυτό δεν περιορίζεται μόνο τον Οκτώβριο, καθώς πολλές φορές η μάχη μπορεί να γίνει και σε άλλες εποχές. Ενώ τις περισσότερες φορές στις μάχες σημειώνονται από τρεις ως τέσσερις συγκρούσεις, κάποιες φορές οι μάχες μπορούν να έχουν πολύωρη διάρκεια και να γίνουν πολύ βίαιες με θανατηφόρα αποτελέσματα.

Τα αρσενικά ξεχωρίζουν από τα όμορφα κέρατα που φέρουν, τα οποία είναι τέλεια σε συμμετρία και δυνατά.

Όπως τα περισσότερα ζώα, έτσι και το πλατόνι έχει τις εποχές του. Δηλαδή το καλοκαίρι το τρίχωμα του παίρνει μια όμορφη καστανοκόκκινη απόχρωση και είναι εμφανείς οι άσπρες βούλες που τρέχουν κατά μήκους της ράχης και στα καπούλια, ενώ το χειμώνα χάνονται οι βούλες και το τρίχωμα αλλάζει σε μια γκρίζο-καστανή απόχρωση. Την εμφάνισή τους επηρεάζει και η ηλικία, αφού τα νεαρά έχουν πιο ζωηρά χρώματα, ενώ το αντίθετο ισχύει για τα γερασμένα . Συμπεραίνουμε επομένως ότι η καλύτερη εποχή για να δούμε τα πλατόνια από κοντά ντυμένα με το καλύτερο τους τρίχωμα είναι το καλοκαίρι, εφόσον βέβαια είμαστε πρόθυμοι μέσα στη ζέστη του καλοκαιριού να περπατήσουμε και να σκαρφαλώσουμε τους λόφους όπου ζει. Με αυτές τις λίγες πληροφορίες και με πολύ όρεξη αποφάσισα να πάω να δω από κοντά ελάφια της Λήμνου. Δεν σας κρύβω ότι την πρώτη φορά που ανέβηκα το λόφο του κάστρου, θεώρησα ότι τα πλατόνια θα είναι ήμερα και μια εύκολη υπόθεση για να τα φωτογραφίσω ( πόσο λάθος έκανα!).

Αύγουστος 2002, Λήμνος
…Καθώς τρέχω προς το μέρος από όπου έρχονται οι θόρυβοι, ακούω πέτρες να κατρακυλούν , ενώ ο αντίλαλος γίνεται πιο δυνατός από τα γυμνά βράχια. Στο τέλος της πλαγιάς πριν από ένα δασάκι, βλέπω να σηκώνεται ένα νέφος από χώμα και σκόνη πίσω από ένα βραχώδες ύψωμα. Συνειδητοποιώ ότι ένα ζευγάρι αρσενικών, καθώς πάλευαν 20μετρα πιο ψηλά, έπεσαν από την κορυφή των βράχων. Ακόμη τρέχω να φτάσω στο σημείο και αρχίζω να ακούω το γνωστό «κλανκ» των συγκρουόμενων κεράτων.

Εικόνα 8: Η μάχη των αρσενικών μπορεί μερικές φορές να είναι πολύ βίαιος
Εκείνη τη στιγμή έχω ορατότητα και τα βλέπω να κοντράρονται. Απίστευτο, και όμως αυτά τα μεγάλα και βαριά ζώα των 100 κιλών έπεσαν, κατρακύλησαν, τσακίστηκαν και τώρα παλεύουν σαν να μην είχε συμβεί τίποτα. Μόνο το ένα φαίνεται να έχει κάποιες πληγές. Ανοίγω τα πόδια στο τρίποδο, το στήνω και εστιάζω τη μηχανή. Αμέσως αρχίζω τις λήψεις. Η μάχη είναι πολύ σκληρή και ενώ ο πιο δυνατός σπρώχνει τον αδύνατο αντίπαλο του και πάλι προς ένα γκρεμό, εκείνη τη στιγμή εμφανίζεται ένα τρομαγμένο θηλυκό και τρέχει για να αποφύγει τη μάχη. Την ίδια στιγμή ο πληγωμένος και αδύνατος πλέον υποχωρεί και απομακρύνεται, ενώ ο νικητής με κοιτάει καλά-καλά, καθώς παίρνει τις ανάσες του. Έχω μείνει με το στόμα ανοιχτό, καθώς αναρωτιέμαι πώς επέζησαν μετά από αυτή τη μεγάλη πτώση. Το σίγουρο είναι ότι αυτά τα πλάσματα είναι τόσο δυνατά όσο και όμορφα. Ελπίζω μόνο να υπάρχει για πάντα η αγάπη των ντόπιων γι’ αυτά τα ζώα, έτσι ώστε να εξασφαλιστεί η όμορφη ύπαρξη τους και για μας τους τουρίστες.